بازدید: 79

عنوان مقاله: مقایسه تطبیقی تکنیک های کسب دانش در سازمان

موضوع: مدیریت دانش

دانشجو: راضیه اسدی

استاد: دکتر روح اله تولایی

سال انتشار(میلادی): ۲۰۱۹

وضعیت: تمام متن

منبع: تحقیق کلاسی درس مدیریت دانش دکتر روح اله تولایی- دانشگاه شهید بهشتی، نیمسال دوم تحصیلی ۹۶-۹۷

تهیه و تنظیم: رسانه اجتماعی مدرسه مدیریت شهید بهشتی MGTschool.ir

چکیده:

بخش قابل توجهی از سرمایه های دانشی که در حین فرآیندهای کاری توسط کارکنان سازمان تولید می شود، در ذهن های آن ها باقی می ماند و با جدایی افراد از سازمان از دست می رود و امکان بازیابی آن وجود ندارد. بنابراین یک ضرورت جدی، اکتساب و بازیابی این دانش ارزشمند برای استفاده مجدد است. نقش كليدي مديريت دانش و تقويت مزيت رقابتي آن غيرقابل انكار است. بنابراين، فرآيند استخراج ، تحليل ،ثبت و به كارگيري منابع دانشي كه بتواند در دنياي رقابتي امروز، بقاي سازمان ها را تضمين نمايد يك مسئله بسيار مهم است؛ از اين فرآيند تحت عنوان كسب دانش مي توان نام برد. از اين رو تمركز اصلي اين مقاله ، بررسي جوانب گوناگون اكتساب دانش است. در این مقاله به روش فراتحلیلی پرداختیم.یافته های ما در این مقاله حاصل مقایسات و بررسی روش های اکتساب دانش بود که از نظر هدف تکنیک و هزینه بر بودن و تعداد کافی برای هر یک مورد بررسی قرار گرفت تا نتیجه هر یک در سازمان ها مورد استفاده قرار گیرد. روش های کسب دانشی که برای سازمان کم هزینه تر نسبت به سایر روش ها هستند عبارت است از:تکنیک پردازش اطلاعات محدود،تکنیک دیاگرام محور،تکنیک نیمه اتوماتیک،تکنیک غیر مستقیم،تکنیک وظایف آشنا و روتین،تکنیک تولید پروتکل،تکنیک های مرتب سازی،تکنیک های تخصصی.بنابراین سایر تکنیک ها مانند روش پیمایشی،غیر پیمایشی،تکنیک های ماتریس محور،تکنیک های تحلیل پروتکل،روش مدل سازی و مصاحبه و مصاحبه با نخبگان،یادگیری توسط گفته ها،یادگیری توسط مشاهدات و روش اتوماتیک و مستقیم و روش انجام وظایف با اطلاعات محدود برای سازمان پر هزینه است و اگر سازمان از منظر مالی مشکل دارد بهتر است سراغ این موارد نرود.اگر در سازمان نیاز به تحلیل بیشتر نسبت به تولید داشته باشیم بهتر است از روش های مرتب سازی و تحلیل پروتکل و ماتریس محور،مصاحبه با خبرگان ،تکنیک های تخصصی و روش های اتوماتیک و غیر مستقیم و روش پیمایشی و وظایف با اطلاعات محدود و تکنیک های پردازش اطلاعات محدود و تکنیک دیاگرام محور استفاده کنیم و اگر نقش تولید برای ما پر رنگ تر است استفاده از روش های مصاحبه با خبرگان ، تکنیک های تخصصی  ، مصاحبه و روش های مدل سازی، یادگیری توسط گفته ها و مشاهده و تکنیک های تولید پروتکل و روش غیر پیمایشی و مرتب سازی و تکنیک های پردازش اطلاعات و روش اتوماتیک و مستقیم و غیر مستقیم و انجام وظاف روتین و روش نیمه اتوماتیک جایز است البته یک سری از روش ها هم برای تحلیل هم تولید استفاده می شوند.اگر دسترسی به نمونه برای محقق دشوار است بهتر است از روش های مصاحبه با خبرگان و روش انجام وظایف با اطلاعات محدود و تکنیک های تخصصی و پیمایشی و تکنیک های ماتریس محور و تولید پروتکل و تکنیک مرتب سازی و دیاگرام محور و تکنیک های پردازش اطلاعات و روش غیر مستقیم و نیمه اتوماتیک استفاده کند و اگر به نمونه زیادی احتیاج است از روش یادگیری توسط گفته ها و شنیده ها و وظایف روتین و اتواتیک و روش مستقیم و روش تحلیل پروتکل و روش غیر پیمایشی و مصاحبه و روش مدلسازی استفاده کنند.

کلیدواژه ها: دانش؛ مديريت دانش؛ اکتساب دانش؛ تکنیک های اکتساب دانش

مقدمه

امروزه دانش به عنوان یک دارایی استراتژیک و کلیدی شناخته می شود (افرازه،۱۳۸۴)، (جاشاپارا، ۱۳۸۷) ، (Davenport and Lurance, 2000 ) ، (choi, 2007). به این ترتیب مبحث مدیریت دانش، براساس نیاز دنیای امروز به تسلط بر دانش ها و افزایش نقش آن ها در محصولات، سوق یافته است( Davenport and Lurance, 2000). ازاین رو برخورد هوشمندانه با منبع دانش، عاملی موثر در موفقیت سازمان ها به شمار می رود. این در حالیست که بخش قابل توجهی از سرمایه های دانشی که در حین فرآیندهای کاری توسط کارکنان سازمان تولید می شود، مستند نشده، صرفا در ذهن های آن ها باقی می ماند و با جدایی از سازمان از دست می روند و امکان بازیابی آن وجود ندارد. از سوی دیگر یکی از نقاط ضعف کلیدی سازمان های ایرانی خروج دانش و تجربه های خبرگان سازمان با توجه به بازنشستگی و از دست دادن خبرگانی است که سال ها در این سازمان ها فعالیت کرده اند. به دلیل ورود نیروی کار جوان و تازه وارد به این سازمان ها، مدیران سازمان های ایرانی عموما با خلا دانش و تجربه روبرو هستند. بنابراین اکتساب دانش می تواند ضمن جلوگیری از تکرار تجارب در سازمان به توسعه دانش جدید نیز کمک نماید . در این راستا یک بخش مهم و کلیدی در تمام فعالیت های مدیریت دانش، با عنوان اکتساب دانش شکل گرفته است شود (افرازه،۱۳۸۴تاکنون روش های متنوع و گوناگونی برای اکتساب دانش، معرفی شده و به کار رفته اند. هرکدام از این روش ها متناسب با نیازهای مشخصی طراحی شده اند و بیشتر ریشه در مبانی نظری سیستم های خبره دارند. بنابراین از یک طرف شیوه ای که به طور خاص به منظور اکتساب دانش در حوزه مدیریت دانش طراحی شده باشد، وجود ندارد و از دیگر سو سازمان های ایرانی نیازمند روشی هستند که بتواند علاوه بر اکتساب دانش های درون ذهن خبرگان، دانش های به دست آمده را دسته بندی نموده و راهکاری برای بازیابی آن ارائه دهد. نهایتا تکنیک طراحی شده می بایست به شیوه ای نظام مند با دیگر تکنیک های مطرح در حوزه اکتساب دانش مقایسه شود و قابلیت اتکا و بکارگیری آن ارزیابی شود.مشکل بررسی شده در این مقاله این است که روش های زیادی در حوزه ی کسب دانش است و به نقاط قوت و ضعف آن رسیدگی نشده است و در این جا به بررسی تطبیقی این روش ها پرداختیم تا کاملا کاربردی شود.

ادبیات نظری و پیشینه تحقیق:

ویژگی ها و پیچیدگی های نهفته در دانش موجب شده است تا نسبت به آن تعاریف مختلفی بیان گردد. یکی از

عوامل پیچیدگی دانش ناشی از ماهیت مبهم و غیرملموس آن میباشد. داونپورت و پروساک از اندیشمندان مشهور

حوزه دانش، دانش را ترکیبی منعطف و قابل تبدیل از تجارب، ارزش ها، اطلاعات معنی دار و بینش های متخصصان

که چارچوبی را برای ارزیابی و انسجام اطلاعات و تجارب جدید ارائه میدهد، میداند. همچنین نوناکا و تاکوچی

ایجاد دانش را ناشی از ترکیب اطلاعات دریافتی و مفهوم سازی افراد میدانند. این استدلال نمایانگر آن است که دانش می تواند تنها در زمینه انسانی و عقاید و تجربیات آنها یافت شود. در بین تعاریف گوناگونی که در زمینه

مدیریت دانش بیان گشته است عامل انسانی به عنوان عاملی مشترک قابل مشاهده میباشد و این امر به وضوح بیانگر لزوم توجه و دقت هرچه بیشتر در بکارگیری دانش در سازمانها میباشد. از رویکردهای دیگر میتوان به رویکرد کلارک و رولو که دانش را با تقسیم به آشکار و نهفته در سطحی بالاتر ازداده و اطلاعات و در سطح پایینتری از بینش و خرد قرار میدهند، اشاره نمود. (آذر بخش و همکاران،۱۳۹۶)

مدیریت دانش یک راهبرد است.یک چارچوب یا سامانه طرح ریزی شده که به سازمان کمک می کند دانش را بسازد،کسب و تحلیل و بکار بندد یا دوباره استفاده کند تا از این طریق به مزیت رقابتی دست یابد.( -Johnson,1983 W., & Kieras)مزیت رقابتی در شرکت های امروزه نه تنها از طریق دسترسی به اطلاعات میسر است بلکه لازم است تا دانش جدید ایجاد کنیم و در آن ها را کسب و ذخیره و تسهیم کنیم.( Davenport, T. H & prusak,1997)امروزه با ارزش ترین منبع برای هر سازمانی دانشی است که در انبارهای داده سازمان،ذهن کارکنان،فرآیندها و سیستم های اطلاعاتی،ذخیره شده است و تمرکز مدیریت دانش به کارگیری صحیح این منابع و کسب دانش از آن هاست.( Lorenzo Bizzi,2015).شعار اصلی مدیریت دانش قرار دادن دانش مناسب در اختیار شخص مناسب و در زمان مناسب و به شکل مناسب است. تکنیک های زیادی برای کسب دانش وجود دارد که هر کدام در شرایط خاص با در نظر گرفتن نوع دانش و فرد خبره و خصوصیات محیط قابل مناسب است و هر کدام دارای نقاط قوت و ضعف است و به تنهایی قابل استفاده نیست. ( N. R. Milton,2007)

تعریف مدیریت دانش کار آسانی نیست. نویسندگان مختلف از دیدگاه های مختلف و با رویکرد های متفاوت به تعریف مدیریت دانش پرداخته اند.از دیدگاه رابینز مدیریت دانش، شامل همه ی روش هایی است که سازمان، دارایی های دانش خود را اداره می کند که شامل چگونگی جمع آوری، ذخیره سازی، انتقال، بکار گیری، به روز سازی و ایجاد دانش است.گرا ور و مدهام نیز مدیریت دانش را مدیریت صریح و سیستماتیک دانش حیاتی و فرایندهای مربوط به ایجاد، سازماندهی، انتشار و استفاده واکتشاف دانش تعریف کرده اند(وحیده علی پور،۱۳۹۲:ص۲-۳)در واقع کسب دانش شامل استخراج، جمع آوری، تحلیل، مدل کردن و اعتبارسنجی دانش است(Davenport and Lurance, 2000 ).

ماهیت دانش سازمانی

مهارت های افراد برای پایگاه دانش سازمان حیاتی اند. دانش سازمانی برخلاف دانش فردی پویا است و به وسیله ی نیروهای مختلف جابجا می شود. توانایی تبدیل داده به دانش و استفاده از آن در جهت منفعت سازمان، کارکنان را به عوامل اولیه دانش سازمان تبدیل می کند. اما تخصص فردی افراد، تنها نوع تخصص نیست. بیشتر فرایندهایی که برای فعالیت سازمانی موفق ضروری اند، وابستگی بیشتری به عناصر گروهی دانش دارند. پایگاه دانش سازمانی، دارایی دانش فردی و گروهی را شامل می شود که سازمان در انجام وظایف خود می تواند از آن ها استفاده کند. پایگاه دانش همچنین داده و اطلاعاتی را شامل می شود که بر اساس آن ها سازمان بنیان نهاده می شود. محیط دانشی که امروزه سازمان ها بایستی در آن عمل کنند، ازلحاظ ساختاری خیلی پیچیده تر ازمحیط چند قرن گذشته است.( مینی یو، چنگ،۱۳۸۴) ایجاد ارزش برای یک شرکت بستگی به منابع نامشهود و مبتنی بر دانش دارد. (Wiklund and Shepherd, 2003) این منابع یا از طریق خارجی کسب می شوند یا از طریق تحقیق و توسعه داخلی توسط کارکنان. (Scuotto et al., 2017) توجه به ماهیت سازمان و روش های کسب دانش همیشه در توسعه سازمان نقش پررنگی را ایفا می کند که منجر به داشتن محیط پویا و استفاده مناسب سیستم می شود. (Armando, 2018) مدل های نوآور در سازمان ها اشکال جدیدی از تعاملات بین سازمانی را برای ما شکل می دهد. (Bonfanti et al., 2015; Della Peruta et al, 2016)

فرآیند اکتساب دانش

مبحث اکتساب دانش از اواسط دهه ۱۹ میلادی با مهندسی دانش سیستم های خبره آغاز شد و لغت اکتساب دانش توسط پژوهشگران حوزه سیستم های خبره ایجاد شده است. اکتساب دانش فرآیند تفسیر دانش حوزه ای خاص است که فرد به کمک آن فعالیت های آن حوزه را انجام می دهد (Cooke, 2005). میلتون (۲۰۰۳)معتقد است کسب دانش شامل استخراج، جمع آوری، تحلیل، مدل سازی و اعتبارسنجی دانش است. دالکر (۲۰۰۵)بیان می کند، اکتساب دانش فرآیند استخراج، تبدیل و انتقال تخصص از یک منبع دانش است. از طرفی اکتساب دانش فرآیند تعامل با خبرگان است که طی آن تخصص و تجربه خبره تشریح می شود و دانش ضمنی وی به دانش آشکار تبدیل می شود. وی مدیریت دانش ضمنی را فرآیند اخذ تجربه افراد سازمان و در دسترس قرار دادن آن برای افرادی که به آن نیاز دارند، می داند. کلیدی ترین بخش فرآیند اخذ دانش، مواجهه و برخورد با خبرگان است. فرآیند کسب دانش از سوی خبره و فردی که به اخذ دانش می پردازد مهندس دانش دارای چالش های

فراوانی است. زمان خبره عموما محدود است و به کارگیری بیشتر تکنیک های اکتساب دانش زمانبر است. مهندس دانش باید دارای مهارت های ارتباطی مناسبی باشد تا بتواند به شکلی کارا دانش مورد نظر از خبره را استخراج کند. وجود چندین خبره در یک پروژه یا موضوع مشخص هرچند می تواند دارای مزایای زیادی باشد اما از زاویه اکتساب دانش می تواند سبب ایجاد تضادهای مختلفی در دانش استخراج شده شود. شخصیت خبره یکی دیگر از مسایلی است که اگر در تضاد جدی با شخصیت مهندس دانش باشد می تواند خروجی فرآیند اکتساب دانش را

متاثر سازد (Adeli, 1990). به منظور غلبه بر این چالش ها و استخراج مطلوب دانش فرد خبره، تکنیک های متنوعی توسعه یافته اند که دارای نقاط قوت و ضعف و مزایا و ایراداتی هستند.

جدول ۱: انواع دسته بندی های صورت گرفته بر روی تکنیک های اکتساب دانش ( Milton, 2007) ،( Nezafati et al, 2007) ( Hart,1985)،( Jones et al,1996)

منبع دسته بندی ارایه شده تکنیک های مشمول
میلتون(۲۰۰۷) تکنیک های مصاحبه مصاحبه ساخت یافته-مصاحبه نیمه ساخت یافته-مصاحبه ساخت نیافته
تکنیک های مدل سازی پلکان سازی-نگاشت فرآیند-نگاشت مفاهیم-آموزش معکوس
تکنیک های تخصصی سوالات بیست گانه-شیوه تصمیم گیری کلیدی-اطلاعات محدود درباره وظیفه-سناریو سازی-شبکه مفاهیم-استخراج سه گانه-مرتب سازی مفاهیم
پارسی(۱۹۹۸) مصاحبه با خبرگان مصاحبه با استفاده از سوالات باز و بسته
یادگیری توسط گفته ها تحلیل وظیفه و حوزه کاری-ترسیم و ردیابی فرآیند وتحلیل پروتکل و شبیه سازی
یادگیری توسط مشاهده ارایه سناریو-موردکاوی و ثبت آن
هارت(۱۹۹۲)و اسکات و همکاران(۱۹۹۱) دستی شیوه های مصاحبه محور
نیمه اتوماتیک شیوه هایی که خبره با مهندس دانش ارتباطی ندارد و خود به استخدام و ویرایش دانش دست می زندو شیوه هایی که مهندس دانش بدون نیاز به ارتباط نزدیک و مستمربا خبره می تواند به استخراج و کددهی دانش اقدام نماید.
اتوماتیک کشف دانش(داده کاوی)
اولسن و روتر(۱۹۸۷) مستقیم مصاحبه-مشاهده-تحلیل پروتکل
غیرمستقیم پیمایش چندبعدی-دسته بندی سلسله مراتبی-شبکه مفاهیم و….
هوفمن(۱۹۸۷) وظایف آشنا و روتین
وظایف با اطلاعات محدود
وظایف پردازش محدود
تحلیل موارد دشوار
جونز و همکاران(۱۹۹۶) پیمایشی مرتب سازی کارت ها و شبکه مفاهیم
غیر پیمایشی مصاحبه و مشاهده
نظافتی و همکاران(۲۰۰۷) تکنیک های تولید پروتکل مصاحبه گزارش دهی فردی-تفسیر و تفکر با صدای بلند-آموزش معکوس و مشاهده
تکنیک های تحلیل پروتکل پلکان سازی و ایجاد دسته بندی سلسله مراتبی دانش
تکنیک های ماتریس محور شبکه مفاهیم
تکنیک های مرتب سازی مرتب سازی کارت ها و استخراج سه گانه
تکنیک های دیاگرام محور نقشه مفاهیم-فلوچارت ها و نقشه فرآیندی
تکنیک های پردازش اطلاعات محدود سوالات بیست گانه

تکنیک های اکتساب دانش. شیوه های گوناگون اخذ دانش طی ۲۲ سال گذشته توسعه یافته اند. در ادامه تکنیک های اکتساب دانش به اختصار مطرح می شوند.

مصاحبه: تکنیک های مصاحبه، پرسشگری از خبرگان است. این تکنیک ها برای اکتساب دانش پایه ای و اساسی مفید هستند اما چندان به صحه گذاری دانش نمی پردازند. سه نوع مختلف این تکنیک عبارتند از: مصاحبه ساخت نیافته  ، مصاحبه نیمه ساخت یافته  و مصاحبه ساخت یافته.

مصاحبه ساخت نیافته برنامه ریزی بسیار کمی را می طلبد و در واقع نوعی گپ آزادانه با خبره است. چنین مصاحبه ای را می توان در مراحل ابتدایی اکتساب دانش به منظور کسب دانش پایه ای و اساسی حوزه ای خاص انجام داد ولی این شیوه چندان در مراحل پیشرفته اکتساب دانش مفید و کارا نیست.

مصاحبه نیمه ساخت یافته تکنیک اصلی برای اکتساب دانش آشکار محسوب می شود. در این تکنیک سوال ها از پیش طراحی شده، برای خبره ارسال می شود و سوالهای تکمیلی در خلال جلسه مصاحبه پرسیده می شود .

مصاحبه ساخت یافته تنها شامل سوال های از پیش طراحی شده است. در این تکنیک همواره پرسش نامه ای وجود دارد که در خلال جلسه مصاحبه تکمیل می شود. مصاحبه ساخت یافته عموما به منظور تبدیل دانش ضمنی کلیدی فرد به شکلی آشکار به کار می رود. در بیشتر سازمان ها این تکنیک در قالب مصاحبه های خروج برای خبرگان و دانشکاران در آستانه بازنشستگی به کار می رود. مصاحبه ساخت یافته نیازمند مهارت های درک، تصور و ارتباطی بالایی است. به علاوه فرد مصاحبه کننده باید درخصوص موضوع مصاحبه فهم مناسبی داشته باشد (Dalkir, 2005)

داستان گویی: شیوه ای مناسب برای کسب و کددهی دانش ضمنی است. یک داستان سازمانی روایت دقیقی از فعالیت های مدیریتی، تعاملات کارکنان و دیگر رویدادهای درون سازمانی است که به شکل غیررسمی درسازمان رخ داده است(Milton, 2007).

مشاهده: اکتساب دانش عموما از مشاهده عملکرد فرد در حوزه ای خاص آغاز می شود.مشاهده می تواند دیدگاه کلی درباره حوزه خاص تخصصی ایجاد کند، درک و تصور اولیه درباره حوزه دانش را شکل دهد و موضوع ها و محدودیت هایی که در فازهای بعدی اکتساب دانش ممکن است با آن مواجه شود را شناسایی کند(Hamdan and Alsaiyd, 2010).

ردیابی فرآیند و تحلیل پروتکل: ترسیم و ردیابی فرآیند  و تحلیل پروتکل  از حوزه روانشناسی به کار گرفته شده اند. ردیابی فرآیند مجموعه ای از تکنیک هاست که به دنبال ردیابی فرآیند استدلال خبره است. مهندس دانش این تکنیک را در جهت فهمیدن اینکه چه اطلاعاتی و چگونه توسط خبره استفاده می شود، به کار می گیرد. یکی از تکنیک های ردیابی فرآیند، تحلیل پروتکل است. تحلیل پروتکل شیوه ای است که به وسیله آن مهندس دانش جزییات دانش را از خبره استخراج می کند. یک پروتکل مستندی است گام به گام و مرحله به مرحله از رفتار تصمیم گیری و پردازش اطلاعات فرد خبره (Hoffman et al., 1995).

وظایف پردازش محدود یا همراه با اطلاعات محدود: در این تکنیک از خبره درخواست می شود تا وظیفه ای را انجام دهد ولی زمان محدودی به این کار اختصاص می یابد و یا اطلاعاتی را که وی به آن ها نیاز دارد به شکل محدودی در اختیارش قرار داده می شود. می توان این تکنیک را با پرسشگری نیز انجام داد. به این ترتیب یک وظیفه پیچیده انتخاب می شود. از خبره پرسش می شود که اگر تنها با سه نوع اطلاعات این وظیفه را انجام دهد این اطلاعات چه هستند؟بعد از پاسخ وی از وی پرسش می شود  اگر سه نوع اطلاعات دیگر نیز در اختیار داشته باشی این سه کدامند؟و این روند تا زمانی که وی نتواند پاسخی بدهد ادامه می یابد

(Hoffman et al.,1995, Hoffman et al., 2006; Hoffman,1987,).

سناریوسازی: در این تکنیک خبره در موقعیتی خاص قرار می گیرد که باید وظیفه یا مجموعه ای از وظیفه ها را انجام دهد. دو نوع سناریو وجود دارند:

۱- موقعیت های واقعی که برای خبره یا دیگر خبرگان رخ داده است؛

۲-موقعیت هایی که در آینده می توانند رخ دهند. معمولا سه سناریو در این تکنیک ایجاد می شود. سپس سناریوی اول با جزئیات برای وی تشریح می شود. از خبره درخواست می شود تا درخصوص آن صحبت کند یا وظیفه را براساس سناریو انجام دهد. در انتها مهندس دانش به تحلیل و مدلسازی دانش اقدام می کند(Milton,2007 )

تکنیک های مفهومی: تکنیک های مفهومی، ساختار مفهومی دانش و ارتباطات بین مفاهیم دانشی را استخراج و ارائه می کند. تکنیک های مفهومی به شکل غیرمستقیم منجر به اکتساب دانش می شوند، چرا که در آن ها از خبره مستقیما درخصوص قوانین و واقعیات حوزه تخصصی وی نظرخواهی نمی شود بلکه اطلاعات از طریق کشف ارتباط بین مفاهیم استنتاج می شوند( Hart, 1985).

شبکه مفاهیم: در تکنیک شبکه مفاهیم مجموعه ای از ابعاد در رتبه بندی دخیل هستند. رتبه ای به هر مفهوم داده می شود و ابعادی برای آن معرفی می شود. به این ترتیب می توان برای هر مفهوم یک عدد به عنوان میزان ارتباط با ابعاد استخراج کرد. در نهایت با تجمیع داده ها و اطلاعات، خروجی نهایی در قالب گراف شکل می گیرد ( Dalkir, 2005)

مرتب سازی کارت ها: این تکنیک به دلیل سهولت استفاده مورد توجه قرار گرفته است. در تکنیک مرتب سازی، مفاهیم براساس ارتباط بین آن ها با یکدیگر، توسط خبره دسته بندی می شوند . تمرکز این تکنیک بر واژگان مفهومی است.( Sandahl, 1994)

استخراج سه گانه  : این تکنیک معمولا در کنار تکنیک های مرتب سازی استفاده می شود. در این تکنیک سه مفهوم به شکل تصادفی انتخاب می شوند و از خبره درخواست می شود که شباهت ها و تفاوت های دو مفهوم را با مفهوم دیگر تبیین کند. به این ترتیب ویژگی های مفاهیم استخراج میشوند. این روند تا زمانی که خبره نتواند به تفاوت دیگری اشاره کند، ادامه می یابد ( Dalkir, 2005).

تفسیر: در این تکنیک خبره نحوه انجام یک وظیفه را تشریح می کند. این شیوه نوعی گزارش توسط خبره است که در آن وی فرآیند تفکر خود در حل مساله یا انجام یک وظیفه را بیان می کند(Grabowskib et al.,1992)

شیوه تصمیم گیری کلیدی: این شیوه نگاهی گذشته نگر به رویدادها دارد. تکنیک تصمیم گیری کلیدی بر این واقعیت استوار است که فرد خبره اطلاعات و جزئیات مختلفی درباره رویدادهای چالش برانگیز و غیرمعمول به یاد دارد که منجر به تصمیم گیری از سوی وی شده است. این شیوه به دنبال اطلاعات کلی درباره موقعیت های خاص نیست به عنوان مثال از خبره پرسش نمی شود که » لطفا همه چیز را در مورد … بیان کنید  یا لطفا تشریح کنید چه اتفاقی افتاد.« در عوض این شیوه خبره را به سمتی هدایت می کند که اطلاعات دقیقی به دست آید.

نتایج این شیوه می تواند در قالب موارد مطالعاتی و موردکاوی به آموزش های رسمی سازمان اضافه شود(Dalkir,2005)

تحلیل دامنه کار: برخلاف شیوه تصمیم گیری کلیدی که بر استدلال و تصمیمات فرد خبره متمرکز است، تحلیل دامنه کار به دنبال ارائه و نمایش کلیه جزییات حوزه کاری فرد است( Milton, 2007)

نگاشت مفاهیم: این شیوه در مدلسازی دانش بسیار تأثیرگذار است. نقشه مفاهیم، دیاگرام هایی شامل مفاهیم و ارتباطات میان آن ها هستند. نگاشت شناختی، نشان دهنده مدل ذهنی دانش فرد است. مدل ذهنی، نمایش نمادین و سمبولیک چیزی در دنیای واقعی است. مدل ذهنی نشان می دهد ذهن فرد چگونه محیط پیچیده خود را پردازش می کند( Milton, 2007; Dalkir, 2005 Elppler, 2004; .)

پیمایش چند بعدی: در این تکنیک به طور کلی، از خبرگان خواسته می شود به شباهت اشیاء مختلف در قالب طبقه کاملا مشابه تا کاملا نامشابه رتبه دهند. هدف شناسایی نحوه  مرتب سازی اشیاء در یک حوزه خاص توسط خبره است( Wagner, 2002; Wagner et al., 2001; Wagner and Hollsopple, 1997)

پیمایش شبکه ای: پیمایش شبکه ای مشابه پیمایش چند بعدی است. با این تفاوت که در این شیوه مفاهیم گره های شبکه ای هستند که قبلا به کمک خبره شناسایی شده اند و ارتباط بین گره های منتخب با خطوط نمایش داده می شود. مهندس دانش با همراهی خبره سعی در شناسایی ارتباط بین گره ها و قدرت این ارتباط دارد ( Wagner, 2002; Wagner et al., 2001; Wagner and Hollsopple, 1997.)

آموزش معکوس: آموزش معکوس تکنیکی است که در آن خبره چیزی را به فرد توضیح می دهد و فرد به منظور اعتبارسنجی، همان توضیحات را مجددا برای خبره بیان می کند. این فرآیند تا زمانی که خبره نسبت به توضیحات تایید دهد، تکرار می شود ( Dalkir, 2005)

سوالهای بیست گانه: شیوه سوالات بیست گانه عبارتست از حدس زدن خبره درباره مفهومی در یک حوزه دانش خاص. در این تکنیک خبره تنها سوالهایی با پاسخ بله و خیر درباره مفهوم می پرسد. این سوالها کمک می کند تا اطلاعاتی درباره ویژگی های خاص حوزه دانشی و آن مفهوم استخراج شود  (Dalkir, 2005)

پلکان سازی: استفاده از درخت مفاهیم به منظور اکتساب دانش از خبره پلکان سازی نامیده می شود . درخت مفاهیم یک دیاگرام سلسله مراتبی ساده است که انواع و دسته بندی دانش را نشان می دهد . ( Milton, 2007)

تحلیل وظیفه: تحلیل وظیفه رویکردی است که هر یک از وظایف که خبره انجام می دهد را در نظر می گیرد و دانش و مهارت مورد نیاز برای انجام آن وظیفه، خطاهای احتمالی، پیوند و ارتباط با وظایف و افراد دیگر و درک فرد درباره وظیفه خود را توصیف می کند . ( Milton, 2007)صاحب نظران به تکنیک های دیگری نظیر آنالیز موردی ، آنالیز وقایع کلیدی ، مباحثه با کاربران ، نمونه سازی ، دسته بندی سلسله مراتبی جانسون ، جلسات موقت ، نقشه راه ، آموزش الکترونیک، یادگیری از دیگران از طریق الگوگیری ، ثبت پیشینه یادگیری ، درخت تصمیم ، دسته بندی دانش و شبیه سازی نیز به عنوان تکنیک های اکتساب دانش اشاره داشته اند.

 (Dalkir, 2005) دقت در تکنیک های مطرح شده نشان می دهد که برخی از آن ها صرفا عنوان و نام متفاوتی

دارند و ماهیت انجام تکنیک مشابه است. بنابراین در ادامه به دسته بندی تکنیک های مطرح شده از دیدگاه پژوهشگران مختلف اشاره خواهد شد. جدول ۱ دسته بندی تکنیک های مختلف اکتساب دانش را نشان می دهد.

مقايسه تکنیک های اکتساب دانش. ارزیابی و مقایسه تکنیک های اکتساب دانش در عمل بسیار دشوار است، چراکه مقایسه دو تکنیک نیازمند به کارگیری آن برای یک خبره و در خصوص یک مساله مشخص است تا نتایج، قابلیت مقایسه داشته باشند.

شباهت های تکنیک های کسب دانش

۱- همگی به دنبال متمرکز کردن خبره روی حوزه دانشی خاص و جلوگیری از انحراف  وی هستند؛

۲- به خبره کمک می کنند تا به شیوه های مختلف و از زوایای گوناگون دانش خود را فراخوانی کند؛

۳-به خبره کمک می کنند آنچه را که می داند به شکلی واضح و روشن تشریح کند . (Milton, 2007)

تفاوت های تکنیک های کسب دانش

یکی از تفاوت های اساسی بین تکنیک های یادشده این است که تکنیک های مصاحبه و تخصصی برای اکتساب دانش به کار می روند و چندان در اعتبارسنجی دانش کاربرد ندارد؛ در حالی که تکنیک های مدلسازی در هر دو مورد به کار گرفته می شوند. تفاوت دیگر در نوع دانش است که هر تکنیک به بهترین شکل می تواند کسب کند.

(شکل۳)

 

روش تحقیق:

مقاله حاضر از نظر هدف از نوع تحقیقات کاربردي بوده و بر اساس ماهیت داده ها کمی می باشد با روش مطالعات کتابخانه اي در بانکهاي اطلاعاتی و منابع علمی دست اول جهان انجام شده است در این مقاله ابتدا مفاهیم کلی و کلیدي در رابطه با  تکنیک های کسب دانش و مقایسه تطبیقی این تکنیک ها انجام شده که روش اجراي آن توصیفی – تحلیلی است.

یافته های تحقیق:

تعداد نمونه هدف تکنیک هزینه بر بودن تکنیک ردیف
زیاد کم تولید تحلیل پر هزینه کم هزینه
T T T مصاحبه[۱] ۱
T T T تکنیک های مدل سازی(M.E. Sharpe,2000) ۲
T T T T تکنیک های تخصصی(Jiang Hua,2010) ۳
T T T T مصاحبه با خبرگان(نامداریان,۱۳۹۵) ۴
T T T یادگیری توسط گفته ها(پارسی،۱۹۹۸) ۵
T T T یادگیری توسط مشاهده(پارسی،۱۹۹۸) ۶
T T T نیمه اتوماتیک( هارت(۱۹۹۲)و اسکات و همکاران(۱۹۹۱)) ۷
T T T T اتوماتیک(هارت(۱۹۹۲)و اسکات و همکاران(۱۹۹۱) ۸
T T T مستقیم(اولسن و روتر،۱۹۸۷) ۹
T T T T غیر مستقیم(اولسن و روتر،۱۹۸۷) ۱۰
T T T وظایف آشنا و روتین(هوفمن،۱۹۸۷) ۱۱
T T T وظایف با اطلاعات محدود(هوفمن،۱۹۸۷) ۱۲
T T T پیمایشی(جونز و همکاران، ۱۹۹۶) ۱۳
T T T غیر پیمایشی(جونز و همکاران،۱۹۹۶) ۱۴
T T T تکنیک های ماتریس محور(نظافتی و همکاران،۲۰۰۷) ۱۵
T T T تکنیک های تحلیل پروتکل(نظافتی و همکاران،۲۰۰۷) ۱۶
T T T تکنیک های تولید پروتکل(نظافتی و همکاران،۲۰۰۷) ۱۷
T T T T تکنیک های مرتب سازی(نظافتی و همکاران،۲۰۰۷) ۱۸
T T T تکنیک های دیاگرام محور(نظافتی و همکاران،۲۰۰۷) ۱۹
T T T T تکنیک های پردازش اطلاعات محدود(نظافتی و همکاران،۲۰۰۷) ۲۰

 

بسیاری از محققان به دنبال روش های خاصی برای مسله خود و طبق شرایط خاص خود هستند.به طور مثال در مواجه با یک مسله ممکن است بحث هزینه برای ما مهم باشد یا این که به تعداد کمی از افراد دسترسی داشته باشیم و هدف از انجام روش باید مشخص شود که به منظور تولید دانش پیش می رویم یا تحلیل آن.بنابراین بهتر است یک دسته بندی خوب از روش های اکتساب دانش به دست آوریم تا بهینه تر به هدف خود دست یابیم و زمان کمتری برای استفاده از هر روشی به کار بریم.طبق جدول بالا روش ها را در قالب مدل هایی به شکل زیر درآوردیم تا روش استفاده از آن ساده تر شود.

نتیجه گیری:

امروزه دانش و اطلاعات برای سازمان ها جز دارایی های حیاتی محسوب می شود.سازما نها بدون کسب دانش نو نمی توانند به پویایی دست یابند و اگر پویا باشند می توانند در راستای نیل به چشم انداز قدم بردارند. بسیاری از محققان به دنبال روش های خاصی برای مسله خود و طبق شرایط خاص خود هستند.به طور مثال در مواجه با یک مسله ممکن است بحث هزینه برای ما مهم باشد یا این که به تعداد کمی از افراد دسترسی داشته باشیم و هدف از انجام روش باید مشخص شود که به منظور تولید دانش پیش می رویم یا تحلیل آن.بنابراین بهتر است یک دسته بندی خوب از روش های اکتساب دانش به دست آوریم تا بهینه تر به هدف خود دست یابیم و زمان کمتری برای استفاده از هر روشی به کار بریم .روش های ذکر شده هر کدام از یک منظر قابل استفاده هستند که محققان در زمان ها و شرایط مختلف می توانند از آن ها استفاده کنند.از منظر هزینه و هدف تکنیک و تعداد نمونه در یافته ها کاملا بررسی شد و نتایج در قالب دسته بندی ارایه گردید.نتایج به شرح زیر است:

روش های کسب دانشی که برای سازمان کم هزینه تر نسبت به سایر روش ها هستند عبارت است از:تکنیک پردازش اطلاعات محدود،تکنیک دیاگرام محور،تکنیک نیمه اتوماتیک،تکنیک غیر مستقیم،تکنیک وظایف آشنا و روتین،تکنیک تولید پروتکل،تکنیک های مرتب سازی،تکنیک های تخصصی.بنابراین سایر تکنیک ها مانند روش پیمایشی،غیر پیمایشی،تکنیک های ماتریس محور،تکنیک های تحلیل پروتکل،روش مدل سازی و مصاحبه و مصاحبه با نخبگان،یادگیری توسط گفته ها،یادگیری توسط مشاهدات و روش اتوماتیک و مستقیم و روش انجام وظایف با اطلاعات محدود برای سازمان پر هزینه است و اگر سازمان از منظر مالی مشکل دارد بهتر است سراغ این موارد نرود.اگر در سازمان نیاز به تحلیل بیشتر نسبت به تولید داشته باشیم بهتر است از روش های مرتب سازی و تحلیل پروتکل و ماتریس محور،مصاحبه با خبرگان ،تکنیک های تخصصی و روش های اتوماتیک و غیر مستقیم و روش پیمایشی و وظایف با اطلاعات محدود و تکنیک های پردازش اطلاعات محدود و تکنیک دیاگرام محور استفاده کنیم و اگر نقش تولید برای ما پر رنگ تر است استفاده از روش های مصاحبه با خبرگان ، تکنیک های تخصصی  ، مصاحبه و روش های مدل سازی، یادگیری توسط گفته ها و مشاهده و تکنیک های تولید پروتکل و روش غیر پیمایشی و مرتب سازی و تکنیک های پردازش اطلاعات و روش اتوماتیک و مستقیم و غیر مستقیم و انجام وظاف روتین و روش نیمه اتوماتیک جایز است البته یک سری از روش ها هم برای تحلیل هم تولید استفاده می شوند.اگر دسترسی به نمونه برای محقق دشوار است بهتر است از روش های مصاحبه با خبرگان و روش انجام وظایف با اطلاعات محدود و تکنیک های تخصصی و پیمایشی و تکنیک های ماتریس محور و تولید پروتکل و تکنیک مرتب سازی و دیاگرام محور و تکنیک های پردازش اطلاعات و روش غیر مستقیم و نیمه اتوماتیک استفاده کند و اگر به نمونه زیادی احتیاج است از روش یادگیری توسط گفته ها و شنیده ها و وظایف روتین و اتواتیک و روش مستقیم و روش تحلیل پروتکل و روش غیر پیمایشی و مصاحبه و روش مدلسازی استفاده کنند.یک سری پیشنهاد تحقیقی که به محقق می شود این است که ۱-این تکنیک ها را می تواند به روش آماری نظیر معادلات ساختاری بررسی نماید.۲-به روش فریدمن رتبه بندی این تکنیک ها را در هر دسته انجام دهد و پیشنهاد کاربردی به او این است که اگر تک تک دسته بندی بالا را مطالعه کنید و طبق خصوصیات سازمان دسته بندی ها را انتخاب کند.

 

منابع:

۱-افرازه، عباس، (۱۳۸۴) ، مفاهیم، مدل ها، اندازه گیری و پیاده سازی مدیریت دانش  (چاپ اول) ،انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.

۲- جاشاپارا، آشوک، (۱۳۸۷)، رویکردی منسجم بر مدیریت دانش،ترجمه مصطفی کاظمی، مجتبی کفاشان، مرجان فیاضی (چاپ اول)،شرکت تعاونی کارآفرینان فرهنگ و هنر.

۳-علی پور،وحیده، (۱۳۹۲)،تعاریف و مفاهیم مدیریت دانش،برگرفته از سایت مرکزی تحقیقات و مطالعات رسانه ای همشهری،ص۲-۳.

۴- آذربخش ، میثم،  صمیمی محمد مهدی ، نویدکیا ،پیمان،(۱۳۹۶) ،  فصلنامه تحقیقات جدید در علوم انسانی.

۵-مینی یو، چنگ، (۱۳۸۴) ،نقش و تاثیر رهبران سازمانی در نهادینه کردن مدیریت دانش در سازمان های کنونی،ترجمه محمد علی نعمتی، مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران،دوره پنجم، ۱ شهریور.

۶-نامداریان،لیلا، (۱۳۹۵) ،ارائه الگویی برای مستند سازی تجربیات سازمانی مدیران با رویکرد مدیریت دانش،اولین کنفرانس ملی و جهانی مدیریت و اقتصاد.

۷- Adeli, Hojat, (1990), Knowledge Engineering, McGraw Hill.

۸- Armando Papa, Luca Dezi, Gian Luca Gregori, Jens Mueller, Nicola Miglietta, (2018) “Improving innovation performance through knowledge acquisition: the moderating role of employee retention and human resource management practices”,Journal of Knowledge Management.

۹- Byounggu, Choi. (2007). Knowledge management enablers, processes, and organizational performance, an integrative view and empirical examination, Journal of Management information systems, 179-228.

۱۰-Bonfanti, A., Del Giudice, M. and Papa, A. (2015), “Italian craft firms between digital manufacturing, open innovation, and servitization”, Journal of the Knowledge Economy, pp. 1-14.

۱۱-Campanella, F., Della Peruta, M.R., Bresciani, S. and Dezi, L. (2017), “Quadruple helix and firms’ performance: an empirical verification in Europe”, The Journal of Technology Transfer, Vol. 42 No. 2, pp. 267-284.

۱۲-Carrizo, Dante; Dieste, Oscar Juristo, (2005). Study of Elicitation Techniques Adequacy Expert systems, 7.

۱۳- Cooke, J.Nancy, (2005), Knowledge elictitation, Chapter submitted to Handbook of Applied Cognition.

۱۴- Dalkir, Kimiz, (2005), Knowledge Management in Theory and Practice, Elsevier Publication.

۱۵- Davenport, Thomas H; Lawrence, Prusak, (2000), Working Knowledge how organization manage what they know, Harvard Business School,USA.

۱۶-Davenport, Thomas H;  Lawrence, Prusak, Information ecology, mastering the information and knowledge environment, New York oxford university press, 1997, p.15.

۱۷-Elppler, M. J. (2004). Making Knowledge visible through Knowledge Maps: concepts, elements, cases. In Holsapple, clyde(ed) Hand Book on Knowledge Management, Springer-Verlag Berlin . Heidelberg Pages, 1, 189-207.

۱۸-Grabowskib, M. Anne, A., Massey, P. & Wallace, W. A. (1992). Focus groups as a group knowledge acquisition technique. Knowledge Acquisition, 4, 407-425.

۱۹- Hamdan, A., & Alsaiyd N. (2010). A Framework for Expert Knowledge Acquisition, International .Journal of Computer Science and Network Security, 10.

۲۰-Hart, Anna. (1985). Knowledge elicitation: issues and methods. Computer-Aided Design, 17, 455-462.

۲۱-Hoffman, R.R. (1987), The Problem of Extracting the Knowledge of Experts from the Perspective of Experimental Psychology. AI Magazine .

۲۲- Hoffman, R; Shadbolt N. R., Burton A. M., & Klein G. (1995). Eliciting Knowledge from Experts , A Methodological Analysis  Organizational Behavior and Human Decision Processes, 62, 129-158.

۲۳-Hoffman, R.R; Lintern, G. (2006), Eliciting and representing the knowledge of experts  In Ericsson, K. A., Charness, N., Feltovich, P., & Hoffman, R. (Eds.). Cambridge handbook of expertise and expert performance (pp. 203-222), New York Cambridge University Press.

۲۴- Jiang Hua ,(2010) ,Second International Symposium on Intelligent Information Technology Application.

۲۵-Johnson, W., & Kieras, D. Representation saving effects of prior knowledge in memory for simple technical prose, Memory & cognition, 11(5), 456-466, 1983.

۲۶-Jones S.R; Miles, J.C. Read, M.W. (1996), A comparison of knowledge elicitation methods, Expert Systems, 13.

۲۷-Lorenzo Bizzi, Social Capital in Organizations, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (Second Edition), Pages 181-185, 2015.

۲۸-M.E. Sharpe(Winter, 1999/2000), Journal of Management Information Systems, Vol. 16, No. 3, pp. 103-117.

۲۹- Milton, Nicholas Ross,(2007), Knowledge acquisition in practice, British Library Cataloguing in Publication Data.

۳۰- Milton, Nicholas Ross,  (۲۰۰۷), KnowledgeAcquisition in Practice A Step-by-step Guide. Springer-Verlag London.

۳۱-Nezafati, Nezafati; Khadivar, Ameneh, (2007), A method for human driven knowledge acquisition (case study in a petrochemical company), IEEE.

۳۲-Sandahl, Kristian, (1994), Transferring knowledge from active expert to end-user environment, Knowledge Acquisition, 6, 1-22.

۳۳-Scuotto, V., Santoro, G., Bresciani, S. and Del Giudice, M. (2017a), “Shifting intra-and inter-organizational innovation processes towards digital business: an empirical analysis of SMEs”, Creativity and Innovation Management, Vol. 26No. 3, pp. 247-255.

۳۴-Wagner, P.W. ; Holsapple, W.C. (1997), An Analysis of knowledge acquisition roles and participants  Expert Systems,141.

۳۵-Wagner, P.W. Najdawi, K.M. & Chung, Q.B. (2001), Selection of knoeldge acquisition techniques based upon the problem domain characteristics of production and operation management expert systems Expert systems.

۳۶-Wagner, P.W. (2002), Knowledge Acquisition Encyclopedia of Information Systems, 3

۳۷Wiklund, J. and Shepherd, D. (2003), “Knowledge-based resources, entrepreneurial orientation, and the performance of small and medium-sized businesses”, Strategic Management Journal, Vol. 24 No. 13, pp. 1307-1314.

[۱] http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:http://www.iran-moshaver.ir/types-ofinterviews

(Visited 28 times, 1 visits today)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code